Arnavutluk’ta Madencilik: Yeniden Açılan Kapı

Arnavutluk’un madencilik geçmişi uzun. Ülke, komünist dönemde devlete ait dev işletmelerle krom, bakır ve nikel üretiyordu. 1990'lardaki özelleştirme ve karışıklık döneminde bu işletmelerin çoğu durdu. Yıllar sonra ülke, bu sahaları yeniden yatırımcıya açmaya çalışıyor. Bence bugün asıl soru, bu yeniden açılış sürecinin ne kadar öngörülebilir olduğu.

Yeni bir strateji var

Arnavutluk, 2026–2040 dönemi için Ulusal Maden Sektörü Stratejisi’ni hazırladı. Strateji, madenciliği “Yeşil Mutabakat” ve Avrupa’nın stratejik özerkliği hedefleriyle ilişkilendiriyor. Metinde dikkat çeken iki hedef var. Birincisi, yatırımcılara yapılandırılmış bir erişim sağlamak. İkincisi, mevcut atık ve artık depolardan 2040'a kadar en az yüzde 20'sini geri kazanmak. Yani strateji yalnızca yeni maden aramakla yetinmiyor, eski sahaları da değerlendirmeyi hedefliyor.

Strateji ayrıca şeffaflığa, özellikle EITI standardına bağlılığa vurgu yapıyor. Bir Türk yatırımcı için bu, ruhsat ve gelir süreçlerinin daha açık hale gelebileceği anlamına geliyor. Ama bunun hayata nasıl geçeceğini henüz göremeyiz.

Yasal çerçeve

Madenciliğin temel yasası, 2010 tarihli 10304 sayılı Maden Sektörü Kanunu. Bu kanun, 2021'de 65 sayılı yasayla değiştirildi. Taslak bir yeni maden yasası paketi de tartışılıyor. Taslakta ruhsat kriterlerinin değiştirilmesi gündemde. Ancak taslağın son hali ve yürürlük tarihi konusunda net bir bilgi bulunmuyor.

Geçmişten bir ders

Arnavutluk’un ruhsat yönetimi istikrarsız bir geçmişe sahip. 2011'de Ekonomi Bakanlığı, 151 maden sahasının ihaleye açılacağını ve bunların 20'sinin haftalık yarışmalarla dağıtılacağını duyurmuştu. Aynı dönemde bakanlık, 43 maden şirketinin ruhsatını iptal etmişti. Bu olay, ruhsat sahibi olmanın ne kadar kırılgan olabileceğini gösteriyor. Bence bugünkü yatırımcının en çok ihtiyacı olan şey, ruhsatın yalnızca kâğıt üzerindeki değil, uygulamadaki güvencesi.

Sahada kimler var?

Avusturyalı DCM Decometal ve Kanadalı Empire Mining krom üretiminde öne çıkan şirketler. Kanadalı Tirex Resources, Mirdita bölgesinde bakır, çinko, altın ve gümüş içeren volkanik kökenli yataklar üzerinde çalışıyor. Şirket, bölgede tespit edilmiş on yedi yatak olduğunu ve yeni keşiflerin mümkün olduğunu belirtiyor. Kanadalı Arian Resources ise Perlat projesinde bakır, altın, gümüş ve kobalt arıyor, ayrıca Gjazuj altın projesi için arama ruhsatı almış durumda. Bu projelerin ekonomik değeri henüz kanıtlanmış değil, ama altın potansiyeli bulunan bir coğrafyada olduklarını söyleyebiliriz.

Türk sermayesi ise bakırda öne çıkıyor. Ekin Maden’e bağlı Nesko’nun Beralb işletmesi bunun en bilinen örneği. Haberlere göre Ekin Maden, Tirex’in Mirdita projesinde üretim için finansman sağlamayı da planlıyor. Ancak bu anlaşmanın mevcut durumunu doğrulayamadım.

Sonuç

Arnavutluk’ta madencilik yeniden canlanmaya çalışıyor. Strateji, yatırımcıya yapılandırılmış bir erişim ve şeffaflık vaat ediyor, ama bu vaadin yasalar ve uygulama ile karşılığı henüz net değil. Bence Türk yatırımcı için en sağlıklı yaklaşım, sahadaki ortaklıkları ve projeleri yakından izlerken, ruhsat ve mevzuat konusunda yerel bir hukuk danışmanıyla ilerlemek.

Kaynaklar: 2026–2040 strateji değerlendirmesi (aea-al.org), USGS Albania profili, Tirana Times, IBTimes (Reuters haberi, 2011), Northern Miner ve şirket açıklamaları.